Tác dụng của bồ kết

Theo y học cổ truyền, bồ kết có tính cay, mặn, ấm, hơi có độc, vào 2 kinh phế và đại tràng, có công năng thông cửu khiếu, trục phong đờm, sát khuẩn, làm cho hắt hơi. Bồ kết thường dùng chữa trúng phong cấm khẩu, phong tê, tiêu thức ăn, đờm suyễn, làm sáng mắt ích tinh. Liều dùng hàng ngày từ 0,5 - 1g dưới dạng thuốc bột hay sắc nước.

Hạt bồ kết vị cay, tính ôn không độc, có tác dụng thông đại tiện bí kết, chữa mụn nhọt, dùng với liều từ 5 - 10g dưới dạng thuốc sắc. Gai bồ kết có vị cay, tính ôn, không độc, tiêu ung, nhọt độc, làm chảy sữa; liều dùng từ 5 - 10g dưới dạng thuốc sắc.

Bệnh nhân sau khi mổ, bí đại tiện, không trưng tiện được, dùng 1/4 quả bồ kết nướng thật vàng, bỏ hạt, tán bột, lấy canulơ (ống thông đại tiện) đầu có bôi chất trơn (vadơlin hay dầu) chấm bột bồ kết rồi cho vào hậu môn sâu 3 - 4cm, làm 3 - 4 lần. Sau 2 - 5 phút bệnh nhân sẽ đi ngoài được và có người tống ra nhiều giun.

Trong Lĩnh Nam bản thảo, Hải Thượng Lãn Ông có ghi:

Tạo giác tục gọi quả bồ kết

Mặn, lạnh hơi độc, vị cay nóng

Trừ phong, lợi khiếu, đuổi ôn tà

Phá khối, tiêu đờm, mở hầu yết

Tạo giác thích là gai bồ kết

Ấm, cay, không độc, hay tan kết

Trừ phong, xuống sữa chữa thai y

Có ghẻ, ung nhọt phá ra hết.

Sau đây, chúng tôi xin giới thiệu những bài thuốc có vị bồ kết để bạn đọc tham khảo và áp dụng khi cần thiết.

- Do thấp đờm, khí nghịch lên sinh ho: Trần bì 4g, bán hạ 8g, bạch phục linh 6g, cam thảo 4g, gừng sống 3 lát. Sắc 300ml nước, còn 100ml. Uống nóng sau khi ăn 30 phút. Khi uống, hòa 2g bột bồ kết (bỏ hột, sao cháy, tán thành bột).

- Trị trúng phong cấm khẩu méo miệng: Dùng bồ kết bỏ vỏ nướng với mỡ lợn, vàng, rồi nghiền nhỏ để uống. Mỗi lần uống 4 - 8g với rượu ấm. Người không uống được rượu thì pha thêm nước ấm để uống. Khi nôn ra đờm là khỏi.

Hoặc bồ kết 200g, sao qua, nghiền nhỏ, hòa giấm lâu năm. Méo bên trái thì đắp dán bên phải, méo bên phải thì đắp dán bên trái, thấy khô thì đắp lại, khi hết méo thì rửa lau sạch thuốc.

- Trị trúng phong hôn mê, nghẹt mũi, viêm xoang, khó thở: Đốt quả bò kết có cả hạt, thêm ít bạc hà, tán bột thổi vào mũi cho hắt hơi. Xát chân răng cho há miệng, tỉnh lại. Tiếp tục đốt xông hơi dễ thở.

- Động kinh, đờm nghẹt cổ, sùi bọt mép, hen xuyễn, khò khè: Quả bồ kết đốt tồn tính, phèn chua phi, lượng 2 thứ bằng nhau. Ngày uống 3 - 6g, mỗi lần uống 0,5g cho đờm ra thì dừng.

- Trị trúng thử (trúng nắng, nóng mùa hè) mê man không tỉnh: Bồ kết 40g nướng qua, tán nhỏ mỗi lần cho uống 4g hòa vào nước rót vào miệng (khi chưa tỉnh).

- Trị cổ tắc, hầu tắc cấp, không chữa nhanh không cứu được: Bồ kết khô tán nhỏ, lấy một ít thổi vào chỗ đau, tắc. Bên ngoài lấy bồ kết hòa giấm đắp dưới cổ, phút chốc chỗ tắc phá vỡ, ra máu là khỏi. Hoặc dùng nửa quả bồ kết, giấm nửa chén (100ml) sắc còn 7/10 chén ngậm, súc, thấy phá ra màu là khỏi.

- Tri ho lâu ngày: Bồ kết 1g, quế chi 1g, táo tàu 4g (táo đen), cam thảo 2g, gừng sống 1g. Nước 600ml. Sắc còn 200ml chia uống 3 lần trong ngày.

- Chữa ly amip mạn tính: Bột quả bồ kết 2g, phèn phi 2g chia uống 2 lần trong ngày. Hoặc hạt bồ kết sao vàng tán bột từ 100 - 200g hòa với nước cháo, giã nhuyễn bằng hạt ngô. Ngày uống từ 20 - 30 viên, chia 2 lần vào sáng và tối.

- Trị đái rắt, không đi tiểu được: Gai bồ kết sao tồn tính, phá cố chỉ, lượng bằng nhau nghiền nhỏ uống với nước ấm có tí rượu.

- Trị trường phong hạ huyến (ra máu): Khi đi ngoài máu ra trước phân hoặc ra sau phân thì dùng: Gai bồ kết đốt tán ra tro 80g, hoa hòe (sao) 40g, hồ đào nhân (sao) 40g, phá cố chỉ (sao). Tất cả tán nhỏ. Mỗi lần uống 4g với nước cơm.

- Trị thương phong lâu thành lỵ ra máu mủ: Gai bồ kết (sao với gạo) 20g, hoa hòe 20g, chỉ thực sao với gạo 20g. Tất cả nghiền nhỏ hòa nước cháo viên bằng hạt ngô. Ngày uống 2 lần, mỗi lần 30 viên uống với nước cháo.

- Trẻ con trùng thiệt (lưỡi sưng to đau): Tro gai bồ kết hòa với một ít băng phiến (hoặc phát tiêu), đặt dưới lưỡi, ngậm miệng lại, nước rãi ra nhiều, tự tan sưng.

- Trị rau thai không ra: Gai bồ kết sao nghiền nhỏ. Mỗi lần uống 4g với nước ấm có tí rượu.

- Phụ nữ sưng vú: Gai bồ kết 5 - 10g sắc uống.

- Chữa quai bị: Bồ kết bỏ hạt tán nhỏ hòa giấm, tẩm bông đắp chỗ đau, cách 30 phút một lần, làm nhiều lần hết sưng.

- Chữa sâu răng, nhức răng: Bồ kết đốt tồn tính tán thành bột xỉa vào chỗ răng đau, răng sâu. Ra nước bọt thì nhổ đi.

- Trẻ sài chốc rụng tóc, ngứa do nấm: Dùng nước ngâm bồ kết rửa, đắp.

- Mụn, nhọn mưng mủ: Gai bồ kết 5 - 10g, kim ngân hoa, cam thảo nam mõi vị 2 - 8g sắc uống.

- Trị đàn bà khó đẻ: Nuốt 2 hạt bồ kết.

- Trị giun kim: Bồ kết đốt tồn tính tán bột hòa dầu vừng tẩm bông nhét vào hậu môn lúc 18 - 19h, làm liền 3 ngày sẽ hết.